Po co azot i jaki przepływ
Podgrzana do temperatury lutowania (ok. 600-800 °C) miedź gwałtownie utlenia się od wewnątrz — powstaje czarna, łuszcząca się zgorzelina (tlenek miedzi). Cząstki te odrywają się i krążą w obiegu, zatykają kapilary/zawory rozprężne, ścierają łożyska i blokują filtry-odwadniacze. Azot (OFN — oxygen free nitrogen, 4.0 lub czystszy) wypiera tlen z wnętrza rury i całkowicie eliminuje zgorzelinę.
Ustaw butlę przez reduktor na 0,02-0,05 MPa (0,2-0,5 bar) i bardzo mały przepływ — orientacyjnie 3-5 l/min, tyle by wyczuć delikatny wypływ na otwartym końcu. Za duży przepływ wychładza miejsce lutu i wydmuchuje stopiwo. Nigdy nie lutuj na azocie pod ciśnieniem roboczym — przepływ ma być swobodny, z otwartym wylotem.
Dobór lutu i topnika
Miedź-miedź: lut twardy fosforowo-miedziany (CuP, np. L-CuP6 / B-Cu93P) — jest samotopnikujący, topnika nie stosuj. Połączenia miedź-mosiądz lub miedź-stal: lut srebrny (np. 30-45 % Ag) ZAWSZE z topnikiem, bo fosfor na żelazie daje kruche, pękające spoiny. Szczelina kapilarna 0,05-0,2 mm — rura ma wchodzić w kielich z lekkim oporem, nie luźno.
Temperatura topnienia CuP to ok. 710-820 °C; grzej rurę i kielich równomiernie, lut wprowadzaj dopiero gdy miedź ma barwę ciemnowiśniową i sam stop zaciąga się kapilarnie w głąb złącza. Nie roztapiaj lutu płomieniem — to ma robić rozgrzany metal.
Procedura krok po kroku
1) Obetnij rurę obcinakiem, usuń zadziory (gradownik), uważając by wióry nie wpadły do środka. 2) Wyczyść końce i kielich na metaliczny połysk. 3) Podłącz azot do jednego końca instalacji, drugi zostaw otwarty, przedmuchaj 30-60 s by usunąć powietrze. 4) Utrzymując przepływ, grzej palnikiem (propan-butan/MAP lub acetylen-tlen) obracając płomieniem wokół złącza.
5) Wprowadź lut po obwodzie, aż utworzy pełny pierścień. 6) Po zakrzepnięciu utrzymuj azot do ostygnięcia poniżej ~100 °C, inaczej gorąca miedź jeszcze się utleni. 7) Nie chłodź spoiny wodą — szok termiczny daje mikropęknięcia. Chroń pobliskie zawory, czujniki i odwadniacze przed przegrzaniem (mokra szmatka, ekran).
Kontrola jakości i typowe błędy
Po przecięciu próbnego złącza wnętrze ma być jasne, miedziane — czarny nalot oznacza brak lub za słaby przepływ azotu. Spoina równy, gładki pierścień bez porów i niedolewu. Najczęstsze błędy: brak azotu „bo tylko jeden lut", za duży przepływ wydmuchujący stop, przegrzanie (lut się utlenia, robi się matowy i kruchy), brud/wilgoć w złączu, fosfor na stali.
Po zakończeniu lutowania zawsze próba szczelności azotem do ciśnienia próbnego (zgodnie z czynnikiem, zwykle 1,1× max ciśnienie robocze, np. R410A do ~42 bar po stronie wysokiego ciśnienia), następnie głębokie próżniowanie do <500 µmHg (mikronów) z testem wzrostu i dopiero napełnienie czynnikiem. Pamiętaj o szczelności wg rozp. UE 2024/573 (F-gaz).